Śnieżka

Śnieżka to najwyższy szczyt Karkonoszy, Sudetów i całych Czech, mierzący 1603,3 m n.p.m. Zanim ruszysz, wiedz jedno: to jeden z najbardziej wietrznych i chłodnych punktów w tej części Europy, gdzie średnia dobowa temperatura schodzi poniżej zera przez blisko sto osiemdziesiąt sześć dni w roku. Wierzchołek leży dokładnie na granicy państwowej, więc jedną stopę masz w Polsce, drugą w Czechach.

Wiatr i mróz — na co się nastawić z ubiorem

Śnieżkę charakteryzują wysokie średnie prędkości wiatru. Średnia z lat 1951–1975 wyniosła 11,4 m/s, a porywy nierzadko przekraczają 35 m/s. Najwyższą zanotowaną średnią 10-minutową prędkość — 65 m/s, czyli 234 km/h — odnotowano 21 lutego 2004 roku, a najsilniejsze porywy na stacji dochodziły do 80 m/s, czyli 288 km/h. Średnio rocznie notowano dwieście sześć dni z silnymi wiatrami. Okresy bezwietrzne to rzadkość — średnia wieloletnia wynosi tylko 1,8%.

Klimat jest surowy. Średnia dobowa poniżej zera utrzymuje się aż przez sto osiemdziesiąt sześć dni, od 21 października do 26 kwietnia. Najcieplejsze są lipiec i sierpień, ze średnimi 8,9°C i 8,3°C, a dni ze średnią powyżej 10°C praktycznie nie występują. Nawet latem zabierz wiatrówkę i ciepłą warstwę — na dole może być dwadzieścia stopni, na górze wiatr wywieje ci całe ciepło.

Skąd się wzięła spiczasta kopuła — hornfels i gołoborze

Śnieżka zbudowana jest z bardzo odpornych na wietrzenie hornfelsów — skał metamorficznych, które powstały z przeobrażenia łupków pod wpływem intrudującej magmy granitowej w karbonie. To właśnie ta odporność sprawiła, że selektywna erozja pozostawiła Śnieżkę jako twardzielec wznoszący się dwieście metrów nad penepleną, podczas gdy skały wokół zostały zniesione.

Zbocza pokrywa gołoborze — rumowisko powstałe w czasie zlodowacenia w plejstocenie, w warunkach peryglacjalnych. W tym samym okresie uformowały się kotły lodowcowe podcinające górę od północnego zachodu i południowego zachodu, w tym Kocioł Łomniczki.

Co stoi na szczycie po obu stronach granicy

Po polskiej stronie najstarszym obiektem jest kaplica św. Wawrzyńca z 1665 roku, którą opat cystersów z Krzeszowa poświęcił 10 sierpnia 1681. Charakterystyczne „dyski” to budynek Obserwatorium Wysokogórskiego IMGW z restauracją z 1974 roku — zamknięty od 1 listopada 2015 ze względu na zły stan techniczny. W 2026 roku ogłoszono przetarg na remont generalny.

Po stronie czeskiej działa górna stacja gondolowej kolei linowej z czteroosobowymi gondolami, oddana do użytku 22 lutego 2014 roku, o przepustowości dwustu pięćdziesięciu osób na godzinę. Stoi tu też nowy budynek czeskiej poczty, otwarty 1 sierpnia 2008 — najwyżej położony punkt pocztowy w Czechach, złożony z sześciu tysięcy elementów stalowych.

Granica, która na szczycie zmieniała się siedem razy

Śnieżka leży dokładnie na granicy państwowej i przez ostatnie dwa stulecia była linią rozdzielającą różne państwa. W latach 1804–1867 przebiegała tędy granica prusko-austriacka, potem niemiecko-austro-węgierska, między wojnami niemiecko-czechosłowacka, a po wojnie polsko-czechosłowacka. Od 1993 roku to granica polsko-czeska.

Przez sam szczyt biegnie Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej, dawniej nazywana Polsko-Czechosłowacką. To znaczy, że stojąc na kopule, jesteś jedną nogą w Polsce, drugą w Czechach — i przechodzisz między krajami bez żadnej formalności.

Turyści na Śnieżce od XVI wieku

Śnieżka była jedną z pierwszych gór europejskich licznie odwiedzanych przez turystów — wchodziło się na nią łatwo, a od XVI wieku kuracjusze z pobliskich Cieplic Zdroju mieli ją jako dominujący punkt na horyzoncie. Jedno z pierwszych potwierdzonych wejść grupowych to 7 sierpnia 1577 roku, gdy na szczyt weszło dwunastu mieszczan z Trutnova. Pierwsi polscy turyści, Michał Kazimierz Radziwiłł i Teodor Billewicz, weszli tu w 1677 roku.

O tym, jak niewymagająca była to wspinaczka, mówi fakt, że w 1715 roku szczyt zdobył osiemdziesięciotrzyletni mężczyzna. W 1800 roku wszedł na górę Amerykanin John Quincy Adams, przyszły prezydent USA, który poświęcił Śnieżce nie tylko relację, ale i wiersze opublikowane w 1804 roku. Ruch rósł szybko: w 1801 roku w księdze na szczycie zapisało się pięćset pięćdziesiąt jeden osób, a w 1828 roku już osiemset osiem.

Jak nazwa Śnieżka pojawiła się dopiero w XIX wieku

W 1613 roku śląski regionalista Mikołaj Henel z Prudnika wymienił górę w dziele o geografii Śląska pod łacińską nazwą Gigantaeus mons. Sama nazwa Śnieżka jest znacznie młodsza — pochodzi z XIX wieku i wzięła się od przymiotnika śnieżna, czyli pokryta śniegiem.

Polską nazwę Śnieżka wprowadzono urzędowo dopiero w 1949 roku. Po czesku góra nazywa się Sněžka, po niemiecku Schneekoppe.

Uwaga: Obserwatorium z restauracją w „dyskach” jest zamknięte od 1 listopada 2015 roku — nie licz na to, że schronisz się w nim przed pogodą ani zjesz na górze po polskiej stronie.