Wodospad Kamieńczyka

Dwadzieścia siedem metrów w trzech stopniach - najwyższy wodospad polskich Karkonoszy. Za kurtyną wody jest grota, do której prowadzi krótka ścieżka i to ona jest tu właściwą atrakcją.

Wąwóz przed wodospadem

Do wodospadu idzie się dnem wąwozu Kamieńczyka - stumetrowego kanionu, który przy samej kaskadzie ma jakieś piętnaście metrów szerokości, a niżej zwęża się do trzech. Ściany sięgają trzydziestu pięciu metrów. Bywa tu o kilka stopni chłodniej niż na szlaku wyżej i mokro nawet w suchy dzień.

Woda spada trzema kaskadami z dwudziestu siedmiu metrów. Środkowa zaczyna jako jeden strumień i dopiero półtora metra niżej rozdziela się na skalnych półkach - to ten moment widać na większości zdjęć. U stóp wodospadu jest pięciometrowy kocioł eworsyjny wypełniony blokami skalnymi.

Złota Jama za środkową kaskadą

Za środkowym stopniem wodospadu jest niewielka jaskinia. Nie powstała sama: wykuli ją między XV a XVII wiekiem walonowie - wędrowni poszukiwacze kruszców, którzy szukali tu ametystów i pegmatytu. Po niemiecku nazywała się Goldenloch, po polsku Złota Jama.

To jest ta część, dla której warto zejść na dół, a nie oglądać wodospad z góry. Nie jest to jaskinia w sensie turystycznym - raczej wykuta nisza za kurtyną wody - ale patrzy się z niej na kaskadę od środka.

Dlaczego schodzi się tu w kasku

Od 1991 roku każdy, kto schodzi do wodospadu, ma obowiązek założyć kask. To nie jest formalność ani ozdobnik regulaminu - jedyne takie miejsce w polskich Karkonoszach.

Powód jest konkretny. Ściany wąwozu obrywają się. W 1947 roku zginęła tu kobieta, a major Sztabu Generalnego trafił do szpitala. W 1965 dziesięcioletni chłopiec bez opieki zrzucał kamienie w głąb gardzieli. Po kolejnym śmiertelnym wypadku w 1973 wodospad zamknięto na siedem lat; otwarto go w 1980, gdy ściany przykryto siatką chroniącą przed obrywami. W 1985 zamknięto ponownie, na sześć lat. Dopiero powrót w 1991 przyszedł razem z kaskami.

Licząc razem: przez trzynaście lat ostatniego półwiecza tego miejsca po prostu nie dało się zobaczyć. Liczba kasków jest ograniczona, więc w szczycie sezonu bywa, że trzeba poczekać, aż ktoś wróci i odda swój.

Kiedy jest największy

W maju po roztopach i po ulewach. W suchym sierpniu potrafi być strużką - jeśli jedziesz specjalnie, sprawdź, kiedy ostatnio padało. Potok Kamieńczyk ma źródła dopiero na wysokości tysiąca dwustu sześćdziesięciu metrów, na Hali Szrenickiej - zlewnia jest krótka i reaguje na deszcz szybko, ale równie szybko wysycha.

Zimą to zupełnie inny wodospad

Ten sam wodospad, który latem jest atrakcją dla wszystkich, zimą staje się kilkunastometrową kolumną lodu. Zdjęcia z sierpnia nie przygotowują na to, co się zobaczy w styczniu.

Woda nie zamarza w bezruchu - obrasta lodem od krawędzi do środka, aż zostaje wąski, ciemny nurt pośrodku białej kolumny. Przy dłuższym mrozie zamyka się i on, a wodospad milknie zupełnie. Najwięcej szans na pełną kolumnę jest w styczniu i lutym; po odwilży trafia się najgorszy moment - ani lodu, ani porządnej wody.

Wąwóz bywa wtedy zamykany i nie jest to formalność: schody i pomosty potrafią być nieprzechodnie. Komunikat pojawia się na stronie Karkonoskiego Parku Narodowego, warto sprawdzić rano w dniu wyjazdu.

Bilet ma sto trzydzieści lat

Dzisiejsze szesnaście złotych to nie jest nowy pomysł. W XIX wieku wodospad bywał atrakcją sterowaną ręcznie: wodę spiętrzano powyżej i spuszczano na życzenie zwiedzających - za opłatą. Turysta oglądał więc nie tyle zjawisko przyrodnicze, co pokaz, na który sam się złożył.

Punktem zwrotnym był rok 1890, kiedy Riesengebirgsverein zbudował stalowe podesty w dół gardzieli i małą zaporę z zastawką. Z miejsca, do którego trzeba było się przedzierać, zrobiła się infrastruktura - pierwsza taka przy wodospadzie w tych górach. Wszystko, co dziś tu widać, jest kolejną warstwą na tamtym pomyśle.

Nazwa, która nie jest tłumaczeniem

Po niemiecku wodospad nazywał się Zackelfall albo Zackenfall, wąwóz Zackelklamm, a schronisko Zackelfallbaude. Sam potok to Zackel - zdrobnienie od Zacken, czyli od Kamiennej.

Polska nazwa działa dokładnie tak samo: Kamieńczyk to zdrobnienie, mały dopływ Kamiennej. Obie są zbudowane wedle tej samej logiki, ale od zupełnie innych rdzeni - niemiecki od skalnych zębów, polski od kamienia. To nie jest kalka ani tłumaczenie; to dwa niezależne pomysły na to samo.

Kto tu bywał

W sierpniu 1800 roku wodospad oglądał John Quincy Adams, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych. W „Listach o Śląsku” zapisał, że położenie jest „dzikie i romantyczne”, a wysokość ocenił na sto pięćdziesiąt stóp - czyli grubo ponad dwa razy za dużo. Zawyżanie wodospadów było w tamtych relacjach normą.

Dziewięć lat później przyszedł tu Theodor Körner i napisał wiersz Der Zackenfall, w którym siła spadającej wody jest metaforą ambicji młodego człowieka. A w 2008 roku w wąwozie kręcono sceny do Opowieści z Narnii: Księcia Kaspiana - wejście rodzeństwa do lasu i marsz kanionem.

Jest też legenda: woda wodospadu to łzy siedmiu rusałek opłakujących Łabudkę, która szukając ukochanego Kamieńczyka Bronisza spadła w przepaść. Warto wiedzieć, że nie jest to podanie stare. Krąży wyłącznie po polsku i wyłącznie w źródłach powojennych, a imiona bohaterów podejrzanie dokładnie odpowiadają nazwom Łabskiego Szczytu i Kamieńczyka. To raczej opowieść napisana do gotowej mapy niż mapa nazwana od opowieści.

Uwaga: Zejście do wodospadu wymaga kasku - wydają go przy kasie, a liczba sztuk jest ograniczona. W szczycie sezonu bywa, że trzeba poczekać na zwolniony.